Türkiyede kayıt dışı ekonominin büyüklüğü gayri safi milli hasılanın yüzde 25.6sını buluyor. Bu rakam, dünyadaki diğer ülkelerin durumu ile karşılaştırıldığında Türkiyenin ekonomik kayıt dışılıkta oldukça geri kalmış bir ligde yer aldığı ortaya çıkıyor. Türkiye yüzde 26.5lik Malezya, yüzde 26lık Mozambik ve yüzde 25.2lik Yemen ile aynı kayıt dışı ekonomi büyüklüğü seviyesinde yer alıyor. Araştırmayı Dünya Bankası için hazırlayan Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ceyhun Elgin, kayıt dışı ekonominin en önemli belirleyicilerinden birinin demokrasi olduğunu söyledi. Prof. Elgin, kayıtd ışı ekonomide artışın işsizlikten ekonomik büyümeye kadar çok fazla faktörü etkilediğini belirterek, “Demokrasinin zayıf olduğu ülkelerde kayıt dışı ekonomi daha büyük oluyor. Yaptığımız çalışmaya göre hükümetlerin pandemide hazırladığı ekonomik paketlerin büyüklüğünde de kayıt dışı ekonominin etkisi var” dedi. Kayıt dışının nakit kullanımını artırdığı için enflasyonu yükselttiğini, vergi gelirlerini azaltarak kamu maliyesini zayıflattığını anlatan Prof.Elgin, “Kayıt dışı ekonominin büyüklüğü, gelir dağılımını ve para politikasını da etkiliyor” ifadesini kullandı.
VERGİ BASİTLEŞTİRİLMELİ
Vergi politikalarının çok karmaşık olduğu ülkelerde kayıt dışılığın fazla olduğunu söyleyen Prof. Elgin, “Türkiyede vergi sisteminin topyekün bir reformla basitleştirilmesi, kayıt dışının azaltılmasında etkili olur” ifadesini kullandı. Prof. Elgine göre yapısal bir sorun olan kayıt dışılığın yüksek olduğu ülkeler, vergi ahlakının düşük olduğu ülkeler. Kayıt dışı ekonomi tanımına yasal ancak yapılış şekli itibarıyla kayıtlı olmayan tüm ekonomik faaliyetler giriyor.
Kayıt dışı istihdamda da dünya liderliğine oynuyoruz
Araştırmaya göre kayıt dışı çalışan oranı Türkiyede yüzde 32 seviyesinde. Bu oranla Türkiye yüzde 31.6 kayıt dışılık olan Meksika, yüzde 30.5 kayıt dışı istihdam olan Guatemala ve yüzde 29.2 kayıt dışı çalışan olan Romanya ile aynı seviyede bulunuyor. Rusyada kayıt dışı istihdam oranı yüzde 6.7. Almanyada 9.9. Norveçte 6.5. Prof. Elgin, “İnsanlar neden kayıt dışı çalışıyor? Çünkü kayıtlı bir iş bulamıyor. Burada önce yapısal sorunları çözmek gerekiyor” dedi.
