Analiz / Doç. Dr. Osman TEK
Mekke’nin sıcağı yalnızca kumları değil, vicdanları da yakıyordu. Yeni bir söz dolaşıyordu şehirde. İnsanların alışık olduğu düzeni sarsan, tanıdık ama bir o kadar da yabancı ama semavi bir ses… Hz. Muhammed’in getirdiği mesaj, önce fısıltıydı; sonra tartışma oldu; ardından bir kırılma noktası hâline geldi. Çünkü bu söz, yalnızca inancı değil, Mekke’nin kurulu düzenini de sorguluyordu.
İşte tam bu noktada, Mekke aristokrasisinin en güçlü isimlerinden biri sahneye çıktı: Velid b. Mugire.
Velid, sıradan bir muhalif değildi. O, Mekke’nin aklıydı, itibarıydı, sözü dinleneniydi. Onun tavrı, yalnızca kendisini değil, bir toplumu yönlendirebilirdi. Bu yüzden, Hz. Peygamber ile konuşmaya geldiğinde aslında sadece bir birey değil, düzen adına konuşuyordu.
Rivayetlerin aktardığına göre Velid, önce sertti. “Sen kavmimiz için bir felaketsin” diyordu. Bu söz, yalnızca bir eleştiri değil; aynı zamanda korkunun itirafıydı. Çünkü hakikat, en çok alışılmış düzenleri tehdit eder.
Ancak konuşmanın yönü değişti.
Hz. Peygamber ona Kur’an’dan ayetler okudu.
Ve o an, Mekke’nin en güçlü adamlarından Velid, sarsıldı.
Velid’in dili çözülmedi belki ama kalbi konuştu. Dönüp kavmine gittiğinde söylediği söz, aslında yaşadığı iç kırılmanın en açık ifadesiydi: Bu söz, kökü yerde, dalları gökte bir ağaç gibiydi. Derin, besleyici, kapsayıcı… Ve insanın içini sarıyordu.
Bu, bir inkâr cümlesi değildi.
Bu, hakikatin tanınmasıydı.
Fakat tam da burada, insan psikolojisinin en çetin sınavı başlar: Görmek ile teslim olmak arasındaki mesafe.
Mekke ileri gelenleri durumu fark etti. Eğer Velid kırılırsa, Mekke kırılacaktı. Bu yüzden hemen bir savunma mekanizması kurdular. Başladılar etiketlemeye: “Şiir” dediler. “Kahinlik” dediler. “Mecnunluk” dediler.
Ama Velid her birini reddetti.
Çünkü o, hakikati görmüştü.
Sorun şuydu: Görmek yetmiyordu.
Bu noktada sahneye başka bir isim girer: Ebu Cehil ve onun temsil ettiği zihniyet. Onlar, Velid’i aklen değil, psikolojik olarak tutmaya çalıştılar. Ona hakikati tartıştırmadılar; aidiyetini hatırlattılar. “Sen” dediler, “bizimlesin.”
Hatta iş öyle bir noktaya geldi ki, Velid’in iman etmek üzere olduğu söylentisini itibarsızlaştırmak için maddi bir oyun kurdular: “Sen, Ebu Bekir’in malına özeniyormuşsun” dediler. “Bu yüzden onun tarafına geçiyorsun.”
Bu, hakikatin değil, niyetin tartışılmasıydı.
Ve çoğu zaman en etkili manipülasyon budur.
Velid zengindi. Paraya ihtiyacı yoktu. Ama itibara ihtiyacı vardı. Çünkü insan bazen ekmeğini değil, çevresini kaybetmekten korkar. İşte Velid’in kırıldığı yer tam burasıydı.
Hakikati gördü.
Ama yalnız kalmayı göze alamadı.
Velid’i çevrelediler ve küfrünü ispat ı vücut etmesini istediler. O da düşündü. Kalbindeki hakikati değil küfrü tercih etti. Kur’an onun bu halini “ Ne kötü ölçtü biçti ” şeklinde tavsif etti.
Bu yüzden itikadi anlamda inkar cephesinde kaldı; muhalefetini artırdı. İnkarını inadının kucağında besleyecekti.
İşte burada ince ama hayati bir ayrım var: Bu durum, klasik anlamda bir inkâr değildir. Çünkü inkâr, bilmemek ya da reddetmekle ilgilidir. Velid’in yaşadığı ise bilip de direnmektir. Yani hakikatin karşısında aklın değil, nefsin konuşmasıdır.
Bugün de benzer bir tabloyla karşı karşıyayız.
Bazen insanlar, bir gerçeği sizin kadar iyi bilirler. Sizin dürüstlüğünüzü, haklılığınızı, niyetinizi… Ama buna rağmen sizin yanınızda durmazlar. Çünkü hakikatle birlikte gelmesi gereken bedel, onlar için ağırdır: Yalnızlaşmak, konfor alanını kaybetmek, ait olduğu çevreden dışlanmak…
Bu yüzden muhalif kalırlar. Yerlerini terk edemezler.
Ama bu muhalefet, çoğu zaman bir inkârın değil, zavallı bir inadın ürünüdür.
Bu noktada meseleyi kolaycı kategorilere indirgemek büyük bir hatadır. Her muhalif, her karşıt “düşman” değildir. İnsan, bazen hakikate değil; yalnız kalma korkusuna yenilir. Ama böyle olsa bile mesul olmaktan kurtulamaz.
İnanma kuşağında inadına yenilen ve küfür cephesinde kalmaya devam eden Velid’in hikâyesi tam da bu yüzden ibretliktir.
Bu hikâye bize şunu hatırlatır: Hakikati görmek, insanı kurtarmaya yetmez. Onun gereğini yapmak gerekir. Ve bu, çoğu zaman zihinsel bir iknadan çok, ahlâkî bir cesaret meselesidir.
Mesele şudur:
Mahkeme-i Kübrâ’da, hakikati bildiğimiz hâlde dünyevî menfaatlerin etkisine kapılarak “Ne kötü ölçtü, ne kötü biçti!” hitabına muhatap olmamaktır.
